📘 TÀI LIỆU TƯ VẤN PHỤ HUYNH
VÌ SAO NGÀY CÀNG NHIỀU TRẺ CHẬM NÓI? PHÂN BIỆT CHẬM NÓI VÀ TỰ KỶ NHƯ THẾ NÀO?
1. Trẻ chậm nói – Có phải bất thường?
Hiện nay, khoảng 20% trẻ nhỏ chậm nói hoặc sử dụng từ ngữ chậm hơn các bạn cùng lứa tuổi.
Một số trẻ có thể cáu gắt, khó chịu vì không thể diễn đạt điều mình muốn.
Chậm phát triển ngôn ngữ là gì?
Ngôn ngữ phát triển đúng trình tự nhưng tốc độ chậm hơn.
Nhiều trường hợp chỉ là tạm thời, trẻ có thể cải thiện tốt nếu được gia đình hỗ trợ.
✔️ Cha mẹ có thể hỗ trợ bằng cách:
Khuyến khích trẻ giao tiếp bằng cử chỉ, âm thanh, lời nói.
Chơi cùng con thường xuyên, trò chuyện, đọc sách mỗi ngày.
Giảm thời gian sử dụng thiết bị điện tử.
Tạo môi trường nhiều ngôn ngữ và tương tác.
⚠️ Lưu ý:
Chậm nói không phải lúc nào cũng đơn giản, có thể liên quan đến các vấn đề nghiêm trọng hơn hoặc nằm trong rối loạn phát triển.
2. Nguyên nhân khiến trẻ chậm nói
- Nhóm bệnh lý
Vấn đề ở tai – mũi – họng, đặc biệt là nghe kém.
Tổn thương hoặc bất thường của não bộ: dị tật bẩm sinh, bại não, di chứng viêm màng não, xuất huyết não…
- Nguyên nhân tâm lý – môi trường
Trẻ được chiều quá mức, không phải nói vẫn được đáp ứng.
Trẻ bị bỏ bê, ít tương tác.
Trẻ chịu ảnh hưởng từ biến cố tâm lý.
Phụ huynh bận rộn, trẻ thiếu giao tiếp trực tiếp → ngày càng gặp nhiều.
- Tự kỷ
Chậm nói là một trong những dấu hiệu đặc trưng của tự kỷ.
Tuy nhiên, chậm nói ≠ tự kỷ.
+ Tự kỷ là rối loạn phát triển thần kinh do bất thường ở não và gen.
3. Các dấu hiệu cảnh báo trẻ chậm nói có nguy cơ tự kỷ
👶 Từ 7 tháng tuổi
Không phản ứng với tiếng động mạnh.
👶 12 tháng tuổi
Không tìm cách giao tiếp, kể cả khi cần giúp đỡ.
Không bi bô, không nói được từ đơn giản như “bà”, “mẹ”.
Không biết vẫy tay, lắc đầu, không chỉ tay.
Không quay lại khi được gọi tên.
👧 24 tháng tuổi (2 tuổi)
Vốn từ rất ít, chưa nói được 15 từ.
Chỉ nhại lời người khác, không tự nói.
Không hiểu chỉ dẫn dài hơn.
Ít dùng lời nói để giao tiếp.
Không bắt chước hành động/lời nói của người khác.
Khi xem sách: không thể chỉ đúng hình ảnh khi người lớn gọi tên.
👦 3 tuổi
Không sử dụng đại từ nhân xưng (con, mẹ…).
Không ghép được câu ngắn.
Không hiểu yêu cầu ngắn, câu hỏi đơn giản.
Lời nói khó hiểu, hay nhăn nhó khi nói, hay lắp bắp.
Không quan tâm sách truyện, không đặt câu hỏi.
Ít hoặc không tương tác với trẻ khác.
Rất bám bố mẹ, khó tách rời.
🧒 4 tuổi
Chưa phát âm được phần lớn phụ âm.
Không hiểu khái niệm giống nhau – khác nhau.
Sử dụng sai các đại từ “con”, “mẹ”.
📌 Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá?
Trẻ chậm nói kèm các dấu hiệu trên.
Trẻ có vấn đề nghe – phát âm.
Trẻ 2–3 tuổi nói rất ít hoặc không muốn giao tiếp.
Trẻ có biểu hiện hành vi bất thường, thu mình, kích động…
👉 Phát hiện sớm – can thiệp sớm giúp trẻ cải thiện rất tốt.